Lương cơ bản là thành phần chính cấu thành nên thu nhập hàng tháng của người lao động. Việc hiểu sai bản chất khoản tiền này thường dẫn đến những thiệt thòi trực tiếp khi tính toán bảo hiểm xã hội hoặc tiền làm thêm giờ. Bài viết dưới đây sẽ làm rõ khái niệm lương cơ bản dựa trên quy định pháp luật hiện hành. Nội dung đồng thời cung cấp công thức tính lương chuẩn xác nhất năm 2026 và cách phân biệt tiền lương cơ bản với các định mức cơ sở khác.
Lương cơ bản là gì?
Lương cơ bản là mức lương thỏa thuận giữa người lao động và người sử dụng lao động, được ghi nhận chính thức trong hợp đồng lao động. Đây là mức thù lao cố định trả cho người lao động khi hoàn thành công việc theo đúng thời gian và định mức quy định.
Khoản tiền này chỉ bao gồm phần lương cứng. Lương cơ bản không tính kèm các khoản phụ cấp, tiền thưởng, tiền làm thêm giờ hay bất kỳ phúc lợi bổ sung nào khác.
Trên phương diện pháp lý, lương cơ bản đóng vai trò là căn cứ nền tảng để tính toán các khoản trích nộp bắt buộc. Các khoản này bao gồm bảo hiểm xã hội, bảo hiểm y tế, bảo hiểm thất nghiệp và kinh phí công đoàn.
Đối với khu vực doanh nghiệp ngoài Nhà nước, mức lương cơ bản do hai bên tự thỏa thuận nhưng phải tuân thủ quy định về mức sàn. Cụ thể, lương cơ bản không được phép thấp hơn mức lương tối thiểu vùng do Chính phủ ban hành.
Xem thêm: CV Là Gì?
Quy định pháp luật về lương cơ bản
Bộ luật Lao động 2019 không ghi nhận thuật ngữ lương cơ bản. Thay vào đó, văn bản luật quy định đây là mức lương theo công việc hoặc chức danh. Trên thực tế, doanh nghiệp và người lao động vẫn thống nhất sử dụng tên gọi này trong các văn bản hành chính.
Pháp luật cho phép hai bên tự do thỏa thuận mức thù lao này. Tuy nhiên, con số cuối cùng tuyệt đối không được thấp hơn mức lương tối thiểu vùng do Chính phủ công bố. Đối với công việc đòi hỏi qua đào tạo nghề, mức thỏa thuận phải cao hơn ít nhất 7% so với mức sàn tối thiểu vùng.
Lương cơ bản là điều khoản bắt buộc phải xuất hiện trong hợp đồng lao động. Con số này làm căn cứ nền tảng để trích nộp các quỹ bảo hiểm bắt buộc theo quy định của Luật Bảo hiểm xã hội. Căn cứ đóng bảo hiểm này đảm bảo quyền lợi hưu trí và trợ cấp thất nghiệp cho người lao động sau này.
Người sử dụng lao động không có quyền đơn phương cắt giảm mức lương này. Mọi sự điều chỉnh về mức chi trả đều phải lập thành phụ lục hợp đồng hoặc ký hợp đồng lao động mới. Việc thay đổi chỉ có hiệu lực pháp lý khi được người lao động chấp thuận bằng văn bản.
Cách tính lương cơ bản hiện nay
1. Đối với người lao động ngoài khu vực Nhà nước
Doanh nghiệp tư nhân không tính lương cơ bản theo công thức chung. Mức lương này do người lao động và người sử dụng lao động tự thương lượng và ghi nhận vào hợp đồng. Khoản thỏa thuận này chỉ là lương cứng, chưa bao gồm các loại phụ cấp.
Nguyên tắc bắt buộc là lương cơ bản thỏa thuận không được thấp hơn mức lương tối thiểu vùng. Căn cứ theo Nghị định 293/2025/NĐ-CP, định mức sàn áp dụng từ 01/01/2026 cụ thể như sau:
| Phân vùng | Mức lương tối thiểu tháng | Mức lương tối thiểu giờ |
| Vùng I | 5.310.000 đồng | 25.500 đồng |
| Vùng II | 4.730.000 đồng | 22.700 đồng |
| Vùng III | 4.140.000 đồng | 20.000 đồng |
| Vùng IV | 3.700.000 đồng | 17.800 đồng |
Bên cạnh mức sàn vùng, doanh nghiệp phải cộng thêm tỷ lệ phần trăm bắt buộc tùy theo tính chất công việc. Công việc yêu cầu qua đào tạo nghề phải cộng thêm ít nhất 7%. Công việc nặng nhọc, độc hại cộng thêm ít nhất 5%, và đặc biệt nặng nhọc phải cộng thêm 7% so với mức của công việc bình thường.
Trong trường hợp trả lương theo tuần, theo ngày hoặc theo sản phẩm, mức lương quy đổi ra tháng hoặc giờ vẫn phải đảm bảo cao hơn hoặc bằng mức tối thiểu vùng. Thu nhập quy đổi ra tháng được tính bằng lương tuần nhân 52 chia 12 tháng, hoặc lương ngày nhân với số ngày làm việc tiêu chuẩn trong tháng.
2. Đối với cán bộ, công chức, viên chức Nhà nước
Pháp luật áp dụng một công thức chung duy nhất để xác định mức lương cơ bản hàng tháng cho nhóm đối tượng hưởng lương từ ngân sách.
Lương cơ bản = Mức lương cơ sở x Hệ số lương
Trong đó:
– Mức lương cơ sở: Hiện được ấn định ở mức 2.340.000 đồng/tháng theo quy định tại Nghị định 73/2024/NĐ-CP.
– Hệ số lương: Là chỉ số được Nhà nước quy định sẵn trong hệ thống thang bảng lương, phụ thuộc vào ngạch, bậc, chức vụ và thâm niên công tác.
Phân biệt lương cơ bản với các loại lương khác
Người lao động thường nhầm lẫn lương cơ bản với lương cơ sở, lương tối thiểu vùng và lương thực nhận. Việc nắm rõ bản chất từng loại hình giúp bạn đối chiếu chính xác quyền lợi khi ký kết hợp đồng.
Dưới đây là bảng phân biệt 3 khái niệm tiền lương mang tính pháp lý bắt buộc.
| Tiêu chí | Lương cơ bản | Lương cơ sở | Lương tối thiểu vùng |
| Bản chất | Là mức lương cứng dùng làm căn cứ tính đóng bảo hiểm. | Là hệ số mốc để tính lương và phụ cấp cho khối Nhà nước. | Là mức sàn thấp nhất doanh nghiệp được phép trả cho nhân viên. |
| Đối tượng áp dụng | Tất cả người lao động có ký hợp đồng. | Cán bộ, công chức, viên chức, lực lượng vũ trang. | Người lao động làm việc tại doanh nghiệp tư nhân. |
| Mức tiền cụ thể | Không ấn định, do doanh nghiệp và nhân viên thỏa thuận. | 2.340.000 đồng/tháng (áp dụng chung toàn quốc). | 3.700.000 – 5.310.000 đồng/tháng (phân loại theo 4 vùng). |
Bên cạnh 3 định mức pháp lý trên, trong thực tế còn tồn tại khái niệm lương thực nhận. Đây là số tiền cuối cùng bạn được nhận về tài khoản sau mỗi kỳ chốt công.
Lương thực nhận có sự chênh lệch lớn so với lương cơ bản. Khoản tiền này được tính bằng cách lấy lương cơ bản cộng với toàn bộ phụ cấp, tiền thưởng, sau đó trừ đi các khoản khấu trừ bắt buộc như bảo hiểm xã hội và thuế thu nhập cá nhân.
Lương cơ bản trong thời gian thử việc quy định ra sao?
Lương thử việc do người lao động và doanh nghiệp tự thỏa thuận nhưng phải tuân thủ mức sàn pháp lý. Theo quy định hiện hành, tiền lương thử việc ít nhất phải bằng 85% mức lương của công việc đó. Mức lương chính thức này được cấu thành từ lương cơ bản và các khoản phụ cấp cố định.
Bên cạnh đó, doanh nghiệp bắt buộc phải đảm bảo nguyên tắc về lương tối thiểu vùng. Dù áp dụng tỷ lệ 85%, tổng số tiền người lao động nhận được trong một tháng thử việc không được thấp hơn mức lương tối thiểu vùng do Nhà nước quy định.
Ví dụ, doanh nghiệp tại Vùng I đang áp dụng mức lương tối thiểu là 5.310.000 đồng/tháng. Nếu 85% lương chính thức của bạn thấp hơn con số này, doanh nghiệp buộc phải điều chỉnh mức lương thử việc lên tối thiểu 5.310.000 đồng để đảm bảo tính hợp pháp.
Có thể bạn quan tâm : Ngành Cơ Khí Là Gì?
Các câu hỏi thường gặp về mức lương cơ bản
- Lương cơ bản có bao gồm phụ cấp không?
Không. Lương cơ bản thuần túy là mức lương cứng được ghi nhận trên hợp đồng. Các khoản phụ cấp, tiền thưởng và hỗ trợ sinh hoạt được tính độc lập và cộng riêng vào tổng thu nhập.
- Trả lương cơ bản thấp hơn lương tối thiểu vùng bị phạt thế nào?
Đây là hành vi vi phạm pháp luật lao động. Tùy thuộc vào số lượng người lao động bị ảnh hưởng, doanh nghiệp sẽ bị phạt hành chính từ 20.000.000 đồng đến 75.000.000 đồng. Cơ quan chức năng cũng sẽ buộc công ty truy trả đủ số tiền lương còn thiếu cho nhân viên.
- Tiền làm thêm giờ tính trên lương cơ bản hay tổng lương?
Tiền làm thêm giờ được tính dựa trên tiền lương thực trả của công việc đang làm. Mốc tính này bao gồm lương cơ bản cộng với các khoản phụ cấp lương mang tính chất thường xuyên. Các khoản phúc lợi tự nguyện hoặc tiền thưởng đột xuất không được cộng gộp vào gốc tính này.
- Tiền thưởng năng suất có tính vào gốc đóng bảo hiểm không?
Không. Các khoản tiền thưởng năng suất, thưởng chuyên cần, tiền ăn ca hoặc hỗ trợ đi lại không thuộc diện tính đóng bảo hiểm xã hội. Cơ quan bảo hiểm chỉ trích lập quỹ dựa trên nền tảng lương cơ bản và các khoản phụ cấp cố định.
- Thuế thu nhập cá nhân có tính trên lương cơ bản không?
Có. Lương cơ bản là khoản thu nhập chịu thuế theo luật định. Người lao động tính thuế sau khi trừ đi các khoản giảm trừ gia cảnh và bảo hiểm bắt buộc. Nếu tổng thu nhập sau giảm trừ chưa chạm hạn mức, bạn không phải nộp khoản thuế này.
